Việc Ontario (1) yêu cầu các em học sinh trung học dành 40 giờ làm dịch vụ công cộng trước khi tốt nghiệp là một trường hợp cụ thể về ý tưởng tốt trên lý thuyết nhưng chưa hẳn có giá trị thực tế.

Điều này có thể không đáng bận tâm đối với một người nào đó rất tin tưởng vào lợi ích của công tác tình nguyện, nhưng là một người mẹ nhìn các con mình tham gia tình nguyện - đồng thời cũng là một tình nguyện viên cộng tác với nhiều thanh thiếu niên chỉ tụ tập tốn thời gian - tôi đã thấy những mặt tốt, mặt xấu và những điều rất đáng chê trách của hoạt động vì cộng đồng, và tôi tin rằng chính sách này có lẽ ý nghĩa về mặt quan hệ công chúng hơn là giáo dục.

Trên thực tế có nhiều thanh thiếu niên quan tâm đến xã hội đã nhận thức được giá trị của việc giúp đỡ cộng đồng, và các trường trung học lâu nay đã dành nhiều cơ hội cho các em như câu lạc bộ tình nguyện, chiến dịch quyên góp thức ăn từ nhà, v.v...

Tuy nhiên, kể từ năm học 1999-2000, theo chính sách mới đề ra, các em học sinh phải dành 40 giờ làm dịch vụ công cộng mới lấy được bằng tốt nghiệp phổ thông, điều thật ra đã được thực hiện ở nhiều trường trong nước.

(Đáng chú ý, theo số liệu Cục Thống kê Canada (Statistics Canada) được đưa ra vào cùng thời điểm, số người tham gia tình nguyện ở Canada giảm mạnh.)

Khi chính sách này được đưa ra, nhiều người hi vọng công tác phục vụ cộng đồng sẽ giúp thanh thiếu niên trở nên tốt hơn, có trách nhiệm hơn.

Tuy vậy, điều quan trọng là ở chỗ nhà nước có thể dùng luật pháp tác động đến hành động, chứ không phải tình cảm. Ở đây, vấn đề tồn tại ngay trong cụm từ “tình nguyện bắt buộc”. Trong thực tế, việc thể chế hóa một công tác vốn dĩ mang tính chất tình nguyện dễ dẫn đến nguy cơ làm mất đi hứng thú của các tình nguyện viên tương lai, đồng thời khiến họ cho rằng việc giúp đỡ cộng đồng chỉ đơn thuần là một trong những các công việc bắt buộc hơn là một trải nghiệm hữu ích đối với cả tình nguyện viên và người nhận trợ giúp.

Tôi đã gặp rất nhiều tình nguyện viên trẻ tích cực, nhưng tôi cũng từng làm việc cùng những em mà mỗi công việc là một việc làm cực nhọc, và thời gian chỉ dành để hoàn thành công việc giấy tờ. Thật sự, các em không hoạt động là bao mà chỉ cản trở công việc của các tình nguyện viên khác.

Chính sách được đưa ra cho rằng việc tham gia đóng góp cho cộng đồng sẽ “khuyến khích học sinh nâng cao ý thức và hiểu biết về trách nhiệm, vai trò của công dân và có những đóng góp phù hợp để giúp đỡ và xây dựng cộng đồng của các em.”

Chính sách này cũng nêu chung chung về những nơi học sinh có thể tham gia tình nguyện (ví dụ, trong các doanh nghiệp và các tổ chức phi lợi nhuận, đây là một sự kết hợp hơi khó hiểu) cũng như ở nơi nào không thể làm tình nguyện (những nơi liên quan đến bảo vệ an ninh hay quản lý bất kì loại hình thủ tục nào trong y tế). Những quyết định này đã làm nhiều người cảm thấy thỏa mãn.

Bên cạnh đó, ban giám hiệu các trường còn phải đưa ra hướng dẫn, thi hành và theo dõi các giờ làm, và như thế một công việc trước kia mang tính hoàn toàn tự nguyện đã bị biến thành một danh mục trong bảng tính của hệ thống danh dự các trường học.

Kết quả của chính sách thật khôi hài: một số em thì sang xúc tuyết bên nhà bác hàng xóm già hay tham gia sắp xếp ở nơi cung cấp thức ăn cho người nghèo, trong khi số khác làm công việc giấy tờ giúp cho việc buôn bán gia đình của người bác.

Một số em thì lo lắng đầu tư thời gian làm tình nguyện đến mức cho rằng các tổ chức xã hội tồn tại chỉ để giúp các em làm đủ số giờ, thay vì cho rằng tình nguyện cũng là một cách để học về cuộc sống, và lấp đầy số giờ yêu cầu chỉ là một lợi ích phụ.

Có những em khác vẫn đang tiếp tục góp thêm số giờ trong mùa xuân của năm tốt nghiệp, vì đã tập trung nhiều vào học tập, thể thao và các hoạt động của tuổi vị thành niên nói chung.

Một số em thành thực, nhưng khá thận trọng khi nói về thời gian hoạt động của mình; số khác thì không, vì thật ra, nhiều cán bộ và cố vấn học tập không có thời gian kiểm tra lại. Có lẽ họ cũng không nên làm như vậy. Học về đóng góp cho cộng đồng là một thứ gì xuất phát từ ngay trong gia đình; nếu một học sinh đóng góp ít hơn so với những gì em nói ra, thì đó là một vấn đề đối với gia đình, không phải với nhà trường, và vấn đề đối với lương tâm của người học sinh đó.

Gia đình lại là một yếu tố quan trọng khác. Theo các hướng dẫn, với những em học sinh dưới 18 tuổi, mọi hoạt động đều phải có ý kiến của cha hoặc mẹ.

Tuy vậy, điều đó không có nghĩa là các bậc cha mẹ nên sắp xếp hoạt động cho đứa con 17 tuổi. Theo kinh nghiệm của tôi, tham gia các hoạt động vì cộng đồng không đơn giản chỉ là có mặt hay không, mà còn bao hàm cả việc tự sắp xếp lịch trình cho bản thân.

Bất cứ tình nguyện viên lâu năm nào cũng sẽ nói với bạn rằng tình nguyện phải xuất phát từ trái tim. Nhiều thanh thiếu niên Ontario đã tham gia tình nguyện mà chẳng hề để tâm đến các luật lệ. Nếu may mắn, nhiều người sẽ trưởng thành hơn trong công tác tình nguyện, dù cho đó là việc huấn luyện đội khúc côn cầu của cô con gái, hay tham gia lái xe đưa bữa ăn cho người già (Meals o­n Wheels). Nhưng tình nguyện sẽ chẳng có giá trị gì nếu không thật sự là tình nguyện.

(1) Ontario là khu vực hành chính đông dân nhất và lớn thứ hai trong số 10 đơn vị hành chính lớn của Canada (province), thủ phủ là Toronto. Thủ đô Canada là Ottawa cũng nằm ở Ontario.

Bài dịch từ dự án VTVV
Người dịch : Nguyễn Minh Thu

Original Article: Volunteering comes from the heart